Vandaag, precies 150 jaar geleden, werd Margaretha Geertruida Zelle geboren, de vrouw die later wereldberoemd zou worden onder haar artiestennaam Mata Hari.

Haar jeugd kende een veelbelovende start; tot haar dertiende kreeg zij privélessen Frans, Duits en Engels.

Het tij keerde echter snel. Na het faillissement van haar vader in 1889 scheidden haar ouders, en in 1891 overleed haar moeder.

Margaretha verhuisde daarop naar een oom in Den Haag, waar ze een opleiding tot kleuterleidster volgde.

In 1894 reageerde de toen achttienjarige Margaretha op een huwelijksadvertentie in Het Nieuws van den Dag.

Ze trouwde met de twintig jaar oudere militair Rudolph MacLeod, maar het huwelijk werd een regelrechte hel.

Hij beschuldigde haar van flirten met zijn mede-officieren, terwijl zij stelde dat hij haar had besmet met syfilis.

Hun zoontje overleed op jonge leeftijd, mogelijk door een behandeling met kwik tegen deze ziekte.

Een bitter gevecht om hun dochter Nonnie volgde.

Na de vechtscheiding zorgde de familie MacLeod er definitief voor dat Margaretha haar dochter nooit meer te zien kreeg. Margaretha deed later nog een ultieme poging om contact te leggen.

Gisteren nog vandaag

Na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog vroeg ze een Duitse officier om brieven en een broche die ze ooit van haar ex-man had gekregen, aan haar dochter te geven.

Zo zou Nonnie althans nog een aandenken aan haar moeder hebben.

De broche bereikte haar echter nooit.

Nonnie overleed in 1919 op 21-jarige leeftijd onverwacht in haar slaap.

Net als bij haar broertje bleef de precieze doodsoorzaak onbekend.

Haar vader Rudolph was toen al voor de derde keer getrouwd.

Na de scheiding trok Margaretha naar Parijs, waar zij vanaf 1905 het uitgaansleven veroverde als de exotische danseres Mata Hari, wat Maleis is voor oog van de dag.

Ze trad zelfs op in het gerenommeerde La Scala in Milaan.

In 1914 kreeg ze een aanbod voor een halfjaarlijks optreden in het Metropol-theater in Berlijn, maar het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog maakte een abrupt einde aan haar danscarrière doordat alle theaters moesten sluiten.

Mata Hari keerde kort terug naar Nederland.

Voordat ze weer naar Parijs reisde, werd ze benaderd door de Duitse geheime dienst: voor 20.000 franc wilde men dat ze in Frankrijk zou spioneren.

Ze nam het geld aan, maar was nooit van plan om ook daadwerkelijk voor de Duitsers te werken.

De Franse en Britse geheime diensten wisten echter van dit contact.

Bovendien paste Mata Hari perfect in het profiel van een spionne, omdat ze veel reisde, haar talen sprak en voortdurend in de cirkels van hooggeplaatste mannen verkeerde.

In Frankrijk werd ze vervolgens gevraagd om te spioneren voor de Franse regering.

In ruil voor een grote som geld bracht ze verslag uit over haar contacten met de Duitsers.

Hoewel ze de Duitsers om de tuin leidde, was ze niet van plan de Fransen te bedonderen.

Gisteren nog vandaag

Des te opmerkelijker was haar arrestatie door zes politieagenten in haar Parijse hotel op 13 februari 1917.

Hoewel er geen sluitend bewijs was voor haar schuld, werd ze op 15 juli van datzelfde jaar ter dood veroordeeld.

Op 15 oktober 1917 werd Mata Hari door een executiepeloton om het leven gebracht.

Ze weigerde een blinddoek, hoefde niet geboeid te worden en accepteerde moedig haar lot.

Volgens sommige bronnen wierp ze het peloton zelfs nog een handkus toe.

Waarom ze precies door de Fransen werd veroordeeld, blijft onduidelijk.

Theorieën lopen uiteen: werd ze in de val gelokt, had ze simpelweg alle schijn tegen, of wilden de Fransen het moreel tijdens de oorlog hooghouden door een zondebok te executeren?

Gisteren nog vandaag

Later werd het doodvonnis heftig bekritiseerd, ook vanuit Nederland.

Onder meer doordat de publiciteit over Mata Hari en haar tragische einde ook na 1917 doorging, heeft haar naam over de hele wereld bekendheid gekregen.

Toch bleef de tragiek haar ook na haar dood achtervolgen.

Het lichaam van Mata Hari werd gebruikt als dissectiemateriaal voor Parijse geneeskundestudenten.

Haar hoofd werd bewaard in het Museum voor Anatomie, tot twintig jaar geleden werd ontdekt dat het spoorloos verdwenen was, vermoedelijk gestolen.

Haar mythe leefde voort in de populaire cultuur.

Zo verscheen er een Amerikaanse film over haar leven met Greta Garbo in de hoofdrol, een van haar zeldzame rollen als koude, berekenende femme fatale.

De film werd internationaal een doorslaand succes en wordt tot op de dag van vandaag gerekend tot de beste prestaties van de Zweedse actrice.

Gisteren nog vandaag