Vandaag, 55 jaar geleden, was er een poging om Panamarenko’s zeppelin The Aeromodeller in de lucht te krijgen.

Op 3 juli 1971, een datum die exact vijftig jaar later nog steeds als een legendarisch moment in de kunstgeschiedenis werd herdacht, probeerde hij de luchtwaardigheid van zijn majestueuze zeppelin te testen.

Een jaar lang had Panamarenko gewerkt aan dit luchtschip, of beter de officiële benaming aerostat, en hij ontwierp zelf het plan van het tuig.

De ballon was een heuse nieuwigheid, omdat er geen binnenballons in voorzien waren, en een van de laatste wijmenvlechters hielp hem bij de bouw.

Panamarenko had zich op dit moment voorbereid in een gehuurde loods.

Dit gebeurde op de weide van collega-kunstenaar Jef Geys in het Kempense Balen-Neet, waar de zeppelin zou opstijgen.

Het grote doel van deze testvlucht was om de oversteek te wagen naar het kunstenevenement Sonsbeek buiten de perken in Nederland.

De gedurfde overtocht werd echter in de kiem gesmoord toen deze formeel werd verboden door de Nederlandse luchtvaartpolitie, die Panamarenko hiervan per telegram op de hoogte bracht.

Tot overmaat van ramp stak er net op dat moment boven de weide in Balen een hevige storm op, die de fysieke poging om op te stijgen definitief deed mislukken.

Op zondag waaide er een strakke wind over de weiden.

Terwijl Panamarenko zenuwachtig de omstandigheden in de gaten hield, speelde de wind hevig in op het omhulsel.

Even leek het erop dat de zeppelin van Panamarenko toch de lucht in zou gaan, maar zowel de kajuit als de ballon scheurden wat voortijdig.

Het project eindigde al snel als een brandende ontgoocheling, klapperend achter de bomen.

Iedereen probeerde te redden wat er nog te redden viel, maar de droom ging onherroepelijk in flarden en de hoop viel in duigen.

Panamarenko bevond zich in de stuurloze kajuit en zag hoe de resten van zijn vliegend tapijt verspreid raakten over de vallei van de Nete.

Uiteindelijk was het enkel het bekende busje van Panamarenko dat ongeschonden op het terrein achterbleef.

Henri Van Herwegen, wereldwijd beter bekend onder zijn pseudoniem Panamarenko, was een van de meest eigenzinnige Belgische kunstenaars van de twintigste eeuw.

Zijn opvallende artiestennaam was een speelse samenvoeging van de toenmalige luchtvaartmaatschappij Pan American Airlines en de naam van een Russische generaal die hij ooit op de radio hoorde.

Tussen 1969 en 1971 bouwde deze visionaire Antwerpenaar zijn meest tot de verbeelding sprekende zeppelin, genaamd The Aeromodeller.

Het tuig belichaamde de diepe droom van de kunstenaar om zich te allen tijde in absolute vrijheid door het luchtruim te kunnen voortbewegen.

Het was niet zomaar een voertuig; de gondel, gemaakt van gevlochten rotan, was werkelijk geconcipieerd als een functionele woonruimte.

Boven op deze gondel stonden twee vliegtuigmotoren gemonteerd voor de besturing van het imposante geheel, dat gedragen werd door de sigaarvormige ballon van bijna dertig meter lang.

Panamarenko was mateloos gefascineerd door aerodynamica, al bevonden zijn poëtische constructies zich altijd precies op de flinterdunne grens tussen droom en wetenschap.

Ondanks de tegenslag in Balen groeide The Aeromodeller uit tot het absolute meesterwerk van Panamarenko’s rijke oeuvre.

In de decennia die volgden, bleef zijn drang om de zwaartekracht te overwinnen ongekend groot.

In zijn bekende huis in de Antwerpse Biekorfstraat, waar hij van 1970 tot 2002 woonde en werkte, bouwde hij nog tal van variantmodellen en prototypes voor luchtschepen, telkens met andere vormen, kleuren en verhoudingen.

Daarnaast creëerde hij een fascinerend universum van vliegende tapijten, duikboten en tuigen aangedreven door menselijke spierkracht of ingenieuze veermechanismen.

Toen de kunstenaar in 2005 besloot om met pensioen te gaan en naar Horebeke verhuisde, kwam het pand in de Biekorfstraat in het bezit van het museum voor hedendaagse kunst M HKA.

In die latere levensfase vond Panamarenko ook groot persoonlijk geluk.

Op 18 oktober 2003 trouwde hij met de opgeleide modeontwerpster Eveline Hoorens, die hij steevast liefkozend zijn Sneeuwwitje noemde.

Eveline runt de familiale koffiebranderij Hoorens Koffie en Thee in het Oost-Vlaamse Zottegem.

Het echtpaar deelde een grote creatieve passie en ontwierp samen een unieke zeppelin als blikvanger voor haar winkel.

Het afscheid van Panamarenko uit de actieve kunstwereld betekende allerminst stilzitten; hij stortte zich mee op de branderij, die een speciale en zeer toepasselijke koffiemélange op de markt bracht onder de naam Panamajumbo.

Sinds het overlijden van de kunstenaar in december 2019 beheert Eveline met veel toewijding zijn artistieke nalatenschap.

Door regelmatig herdenkingen en boeiende exposities rond zijn werk te organiseren, zorgt zij ervoor dat de dromen en de verbeelding van Panamarenko levend blijven voor de volgende generaties.

Gisteren nog vandaag

Gisteren nog vandaag

Vandaag 50 jaar geleden, poging om Panamarenko’s Zeppelin The Aeromodeller in de lucht te krijgen.

Tussen 1969 en 1971 bouwt Panamarenko zijn meest tot de verbeelding sprekende zeppelin, The Aeromodeller.

Het luchtschip belichaamt de droom van de kunstenaar om zich te allen tijde vrij te kunnen voortbewegen door het luchtruim.

De gondel van gevlochten rotan is geconcipieerd als woonruimte.

Boven op de gondel staan twee vliegtuigmotoren voor de besturing van het imposante luchtschip, dat gedragen wordt door een sigaarvormige ballon van bijna 30 meter lang.

Op 3 juli 1971 probeert Panamarenko de luchtwaardigheid van de zeppelin te testen op de weide van kunstenaar Jef Geys in Balen met als doel de oversteek te wagen naar het kunstenevenement ‘Sonsbeek buiten de perken’ in Nederland.

De overtocht wordt echter verboden door de Nederlandse luchtvaartpolitie, die Panamarenko hiervan per telegram op de hoogte brengt.

Tot overmaat van ramp steekt boven de weide in Balen een storm op, die de poging om op te stijgen doet mislukken.

The Aeromodeller groeit uit tot het icoon van Panamarenko’s oeuvre.

In de decennia die volgen, bouwt Panamarenko tal van variante modellen en prototypes voor luchtschepen, telkens met andere vormen, kleuren en verhoudingen. (Diverse bronnen, M HKA, Wikipedia en De Post 11 juli 1971)

Gisteren nog vandaag

Gisteren nog vandaag

50 jaar geleden, te gast bij de Vlaamse kunstenaar Panamarenko

50 jaar geleden, te gast bij de Vlaamse kunstenaar Panamarenko
50 jaar geleden, te gast bij de Vlaamse kunstenaar Panamarenko
50 jaar geleden, te gast bij de Vlaamse kunstenaar Panamarenko
50 jaar geleden, te gast bij de Vlaamse kunstenaar Panamarenko
50 jaar geleden, te gast bij de Vlaamse kunstenaar Panamarenko
50 jaar geleden, te gast bij de Vlaamse kunstenaar Panamarenko

Kunstenaar Panamarenko (79) is onverwacht overleden.

Panamarenko ziet op 5 februari 1940 het levenslicht als Henri Van Herwegen in Antwerpen.

Zijn familie langs vaderskant is communistisch. Een van hen is zelfs leider van de Belgische communisten en komt in de oorlog om door een V1-vliegende bom.

Als kind is hij gefascineerd door die Duitse V1’s, de onbemande vliegtuigjes die in 1944 met hun catastrofale bomlading over de Scheldestad vliegen.

De vader van Henri Van Herwegen is elektro-ingenieur en zijn grootvader is architect. Zo geraakt hij van jongs af aan vertrouwd met techniek en ruimtelijke constructies. Van 1955 tot 1960 studeert hij aan de Antwerpse Academie en in 1963 geeft hij daar ook zijn eerste solotentoonstelling.

In de jaren 60 neemt Van Herwegen de naam Panamarenko aan. Het is een samenvoegsel van Pan American Airlines and Company. De naam bestaat ook als Russische familienaam. Zo hoort hij op de radio ook wel eens iets over een Russische generaal in de Koude Oorlog met die naam.

Vanaf de jaren 70 bouwt Panamarenko aan zijn schaalmodellen van talrijke imaginaire voertuigen, vliegtuigen, ballonnen of helikopters in alle mogelijke origineel-verrassende vormen. Het zijn varianten op de droom van het vliegen van de mythologische figuur Icarus. Of deze tuigen echt kunnen vliegen, is een deel van het mysterie en de aantrekkingskracht.

In de periode 1969-1971 bouwt Panamarenko de zeppelin “The Aeromodeller” en in 1990 de eerste Archaeopterix, een intelligente kip, naar het model van een prehistorische vogel. In 1996 presenteert hij de duikboot Pahama Novaya Zemblaya.

Intussen breekt hij ook internationaal door en organiseert hij tentoonstellingen in Londen, Bazel en New York. In 2003 wordt zijn beeld Pepto Bismo in Antwerpen op het Sint-Jansplein ingehuldigd.

Panamarenko zijn oeuvre is gebaseerd op de archetypische jongensdroom: te kunnen vliegen. Hij werkt aan fantasievolle luchtvaartuigen en andere machines geïnspireerd op insecten, vogels en oude vliegtuigen, naast toestellen om de aarde, het water, en ook de ruimte mee te verkennen.

Zijn werk is het resultaat van verbeeldingskracht en ligt tussen droom en werkelijkheid. Panamarenko is geboeid door het wonderlijke in de ons omringende wereld. Zijn interesse voor natuur, wetenschap en technologie, en zijn streven naar artistieke schoonheid versmelten in zijn werk tot een levensproject.

Hij gaat vooral analytisch en experimenterend te werk. Van dogmatische principes en gecontroleerde, wetenschappelijke systemen moet hij niets hebben. De eigenzinnige kunstenaar laat zich meevoeren door zijn verbeeldingskracht. Hij gaat de strijd aan met het ongrijpbare, trotseert de zwaartekracht en probeert het technisch onmogelijke mogelijk te maken.

Panamarenko kijkt zelf op naar kunstenaars als Joseph Beuys, Marcel Broodthaers, Bruce Nauman en Pablo Picasso.

Panamarenko, van nature geen koffieliefhebber, leert koffie drinken als hij in 2003 trouwt met de 34 jaar jongere flamboyante eigenares van koffiebranderij Hoorens, Eveline Hoorens.

Intussen bestaat er zelfs een heuse Panamarenko-koffiemélange, de Panamajumbo.

In 2005, bij de opening van een grote overzichtstentoonstelling van zijn werk in Brussel, kondigt Panamarenko aan zich terug te trekken als actief kunstenaar.

Toch betekent dit niet helemaal het einde van zijn carrière. In oktober 2011 stelt hij immers de “Wuivende krabben” voor. Dat is een reeks fonteinen in de vorm van krabben op drie eilandjes in de vorm van roestvrij stalen halve bollen in het Zegemeer in Knokke-Heist.

In november 2006 wordt het werk “De meikever (1975) gestolen uit het Gentse SMAK en het wordt beschadigd teruggevonden in het park tegenover het museum. Het werk wordt hersteld en krijgt op de Erfgoeddag in 2007 een centrale plaats.

Begin januari 2007 schenkt de kunstenaar zijn vroegere woning met atelier en inboedel aan het Muhka. Het huis wordt gerestaureerd en gaat in de zomer van 2012 open voor het publiek. Het is een open en levendig huis waar de licht excentrieke biotoop van Panamarenko tot leven komt en waar zijn geest bewaard blijft.

Er waren voorbereidingen aan de gang voor een grote viering van de 80e verjaardag van Panamarenko volgend jaar.

Die zou onder meer gevierd worden met een retrospectieve tentoonstelling in galerie Campo & Campo in Berchem: “Around the World in 80 Years”.(Diverse bronnen, Wikipedia en Isabelle Dekeyzer)

Overzichtstentoonstelling Panamarenko in MSK Pamamarenko (65), met ‘The Aeromodeller’.