Het huis Mouson: van parfumicoon tot onderdeel van het naziregime

Johann Daniel Mouson werd geboren op 19 mei 1839 in Frankfurt am Main en overleed daar op 26 februari 1909.

Hij was een prominente Duitse zeep- en parfumfabrikant, mede-eigenaar van het familiebedrijf J.G. Mouson en Cie, en tevens lokaal politicus.

Hij kwam uit een hugenotenfamilie met wortels in Metz en was de kleinzoon van August Friedrich Mouson, die de beroemde onderneming in 1798 had opgericht.

De hugenoten waren Franse protestanten die in de 16e en 17e eeuw de leer van Johannes Calvijn aanhingen en vanwege gewelddadige vervolging hun thuisland ontvluchtten, waarbij zij vaak gespecialiseerde vaardigheden en een ijverige werkethiek naar hun nieuwe vaderland brachten.

Onder leiding van Johann Daniel en zijn familieleden groeide de zaak verder uit tot een internationaal bekende producent van cosmetica, zepen en parfums.

Hij trad in het huwelijk met Elisabeth Susanna Gattinger en hun zoon zou later een belangrijke rol spelen in de verdere uitbouw van het imperium.

Het bedrijf J.G. Mouson en Cie begon als een relatief bescheiden onderneming in het hart van Frankfurt, maar ontwikkelde zich al snel tot een van de belangrijkste spelers op de Duitse cosmeticamarkt, waarbij het concurreerde met andere grote merken uit die tijd.

In de jaren twintig van de twintigste eeuw bouwde het bedrijf onder leiding van Fritz Mouson een hypermodern fabriekscomplex.

Het absolute pronkstuk hiervan was de Mousonturm, een indrukwekkend expressionistisch baksteengebouw dat wordt beschouwd als de allereerste wolkenkrabber van Frankfurt en dat de Tweede Wereldoorlog vrijwel ongeschonden doorstond.

Mouson bereikte in die periode een breed publiek met luxeproducten en dagelijkse verzorgingsartikelen die perfect aansloten bij de verlangens van de moderne consument.

Een van de meest iconische successen van het bedrijf was het product Mouson Lavendel.

Deze geurlijn werd oorspronkelijk rond 1935 op de markt gebracht onder de naam Mouson Alt-Englisch Lavendel en was een creatie van Hans Mouson.

Omstreeks 1940 onderging het product een strategische vernieuwing en werd het beroemd als Mouson Lavendel mit der Postkutsche, oftewel met de postkoets.

Deze naam verwees naar de nostalgische en zeer herkenbare afbeelding van een romantische postkoets op de flesjes en verpakkingen.

Dankzij de toegankelijke, maar tegelijkertijd luxueuze uitstraling werd het lavendelwater een enorm commercieel succes.

Het wekte een gevoel van tijdloze traditie en kwaliteit op en werd een vast onderdeel van de badkamer voor vele generaties, waarmee het de internationale reputatie van het huis Mouson definitief vestigde.

Een treffend voorbeeld van hoe het bedrijf dit product in de vroege oorlogsjaren vermarktte, is terug te vinden in een reclame uit het tijdschrift Signal van juli 1941.

In deze advertentie wordt Mouson Lavendel aangeprezen als een verfrissing na het sporten, spelen of dansen, waarbij de associatie met de postkoets (“avec la diligence”) centraal staat om een sportief, klassiek en tegelijkertijd mild karakter uit te stralen.

Tijdens de periode van het nationaalsocialisme heeft het bedrijf van de familie Mouson zich verre van neutraal opgesteld en werkte de onderneming actief mee met het regime.

Hoewel de persoonlijke politieke overtuigingen van alle individuele familieleden uit die tijd niet tot in de kleinste details in de geschiedenisboeken zijn gedocumenteerd, is het historisch bewezen dat J.G. Mouson en Cie na de machtsovername door Adolf Hitler in 1933 daadwerkelijk economisch profiteerden van het systeem en opportunistisch meegingen in de uitsluitingspolitiek.

Het meest opvallende bewijs hiervan is de deelname van Mouson aan een agressieve en antisemitische lastercampagne tegen hun destijds grootste concurrent Beiersdorf, de producent van onder meer Nivea.

Omdat Beiersdorf decennialang was opgebouwd door de Joodse familie Troplowitz en Joodse bestuursleden had, gebruikten bedrijven zoals Mouson dit feit om op te roepen tot een boycot van Nivea-producten.

Ze profileerden hun eigen crèmes en zepen daarbij expliciet als Arisch en van zuiver Duitse oorsprong, in de hoop zo uit nationaalsocialistische motieven de klanten van hun concurrent af te pakken en hun eigen marktaandeel te vergroten.

Naast deze dubieuze marketingstrategie werd de fabriek van Mouson in Frankfurt tijdens de Tweede Wereldoorlog ook stevig ingeschakeld voor de Duitse oorlogsinspanningen.

Het bedrijf produceerde op grote schaal zepen, waspoeders en huidverzorgingsproducten voor de Wehrmacht en de nazipartij. Bovendien werd het immense fabriekscomplex in 1944 gebruikt voor de zware oorlogsindustrie.

In het kader van een nationaal noodprogramma werd de verwerking en productie van kogellagers uit gebombardeerde fabrieken in Schweinfurt deels overgebracht naar de gebouwen van Mouson om de wapen- en voertuigenproductie veilig te stellen.

Uit historische archieven rond het verzet in Frankfurt blijkt verder dat medewerkers met een leidinggevende functie binnen het bedrijf, zoals hoofden van de luchtbescherming, onder zware druk werden gezet om lid te worden van de nazipartij NSDAP als ze hun baan wilden behouden.

Dit alles toont aan dat de directie van het familiebedrijf zich destijds volledig conformeerde aan het naziregime, het heersende antisemitisme misbruikte voor eigen commercieel gewin en een functioneel onderdeel vormde van de Duitse oorlogsmachine.

Na de Tweede Wereldoorlog stond de onderneming voor de enorme uitdaging van de wederopbouw.

Hoewel de fabriek in Frankfurt de oorlog relatief goed had doorstaan, was de positie van het merk op de internationale markt verzwakt door de naziverleden-associaties en de veranderende consumentenbehoeften.

In de decennia na 1945 wist het bedrijf Mouson zich echter te handhaven als een gerespecteerde naam in de cosmeticabranche, mede dankzij de blijvende populariteit van klassiekers zoals het lavendelwater.

De markt werd echter steeds competitiever door de opkomst van grote internationale concerns.

In 1972 werd het familiebedrijf J.G. Mouson en Cie uiteindelijk verkocht aan het Amerikaanse concern Procter & Gamble.

De voormalige fabriek van het bedrijf onderging in de jaren tachtig een opmerkelijke transformatie: de iconische Mousonturm werd in 1988 heropend als een internationaal gerenommeerd theater- en productiehuis voor podiumkunsten, waarmee het gebouw een nieuwe culturele bestemming kreeg in het hart van Frankfurt.