Het politieke en turbulente leven van Jaak Gabriëls (1943–2024)

Petrus Josephus Jacobus, beter bekend als Jaak Gabriëls, werd geboren in Bree op 22 september 1943 en overleed daar op 8 april 2024 na een slepende ziekte.

Hij groeide uit tot een invloedrijk politicus die decennialang zijn stempel drukte op het Vlaamse en Belgische landschap, eerst als kopstuk binnen de Volksunie en later bij de oprichting en uitbouw van de VLD (Anders)

Na zijn humaniora in Asse studeerde Gabriëls geschiedenis aan de Katholieke Universiteit Leuven, waar hij in 1965 zijn licentiaat behaalde.

Vóór hij vol de politiek in stapte, stond hij tot 1977 voor de klas als leraar geschiedenis in Neerpelt en Overpelt.

Zijn lokale politieke doorbraak beleefde hij in zijn thuisstad Bree, waar hij in 1977 de lijst Verjonging oprichtte en onafgebroken 36 jaar lang burgemeester bleef tot eind 2012.

Op nationaal en Vlaams vlak timmerde hij eveneens hard aan de weg.

Vanaf 1977 zetelde hij in de Kamer van Volksvertegenwoordigers voor de Volksunie, en van 1986 tot 1992 was hij de nationale partijvoorzitter.

In 1992 maakte hij de overstap naar de nieuw opgerichte Vlaamse Liberalen en Democraten (VLD, nu Anders) onder leiding van Guy Verhofstadt.

Als regeringslid bekleedde hij zware mandaten: van 1999 tot 2001 was hij federaal minister van Landbouw en Middenstand in de Regering-Verhofstadt I, waarna hij van 2001 tot 2003 als Vlaams minister van Economie, Buitenlandse Handel en Huisvesting (en vanaf 2002 ook Buitenlands Beleid) tot de Vlaamse Regering behoorde.

Na zijn ministerschap bleef hij tot 2009 actief als Vlaams parlementslid, en in 2004 benoemde koning Albert II hem tot minister van Staat.

Zijn langjarige burgemeesterschap kende echter een abrupt einde na de gemeenteraadsverkiezingen van 2012.

Hoewel zijn lijst Verjonging de grootste bleef met 37,4% van de stemmen (10 zetels) en Gabriëls zelf met 2.030 voorkeurstemmen de populairste Breese politicus was, gooide coalitiepartner CD&V roet in het eten.

Ondanks een voorafgaand akkoord besloot Liesbeth Van der Auwera (CD&V) een coalitie te vormen met de lokale lijst BROS.

Omdat hij zo het burgemeesterschap misliep, nam Gabriëls zijn zetel in de gemeenteraad niet op, en in 2018 stelde hij zich definitief niet meer verkiesbaar.

De latere jaren van zijn leven werden bovendien overschaduwd door een aanslepende juridische affaire.

De bal ging in 2013 aan het rollen nadat Liesbeth Van der Auwera de sjerp overnam en het stadsbestuur – na meldingen van een derde partij met mappen vol documenten – onregelmatigheden rond facturen ontdekte.

Druk- en publiciteitskosten van de liberale partij zouden via de stad Bree zijn betaald, wat leidde tot een onderzoek naar de voormalige Open Vld-top, vennootschappen en Gabriëls zelf.

Nadat het fraudeproces op 7 oktober 2021 van start ging in Tongeren, velde de correctionele rechtbank in december 2021 een vonnis: Gabriëls en de medebeklaagden werden schuldig bevonden, maar door de lange duur van het onderzoek bleven de straffen mild.

Gabriëls kreeg een geldboete van 8.250 euro.

Hij hield steeds vol onwetend te zijn geweest, en hoewel er werd gevreesd dat hij zijn titel als minister van Staat zou verliezen, bleef dat uit en behield hij zijn eretitel tot aan zijn overlijden in het voorjaar van 2024.