Henri Van Herwegen – Toen gisteren nog vandaag was

Tussen 1969 en 1971 bouwt Panamarenko zijn meest tot de verbeelding sprekende zeppelin, The Aeromodeller.

Het luchtschip belichaamt de droom van de kunstenaar om zich te allen tijde vrij te kunnen voortbewegen door het luchtruim.

De gondel van gevlochten rotan is geconcipieerd als woonruimte.

Boven op de gondel staan twee vliegtuigmotoren voor de besturing van het imposante luchtschip, dat gedragen wordt door een sigaarvormige ballon van bijna 30 meter lang.

Op 3 juli 1971 probeert Panamarenko de luchtwaardigheid van de zeppelin te testen op de weide van kunstenaar Jef Geys in Balen met als doel de oversteek te wagen naar het kunstenevenement ‘Sonsbeek buiten de perken’ in Nederland.

De overtocht wordt echter verboden door de Nederlandse luchtvaartpolitie, die Panamarenko hiervan per telegram op de hoogte brengt.

Tot overmaat van ramp steekt boven de weide in Balen een storm op, die de poging om op te stijgen doet mislukken.

The Aeromodeller groeit uit tot het icoon van Panamarenko’s oeuvre.

In de decennia die volgen, bouwt Panamarenko tal van variante modellen en prototypes voor luchtschepen, telkens met andere vormen, kleuren en verhoudingen. (Diverse bronnen, M HKA, Wikipedia en De Post 11 juli 1971)

Vandaag 50 jaar geleden, poging om Panamarenko’s Zeppelin The Aeromodeller in de lucht te krijgen.

Panamarenko ziet op 5 februari 1940 het levenslicht als Henri Van Herwegen in Antwerpen.

Zijn familie langs vaderskant is communistisch. Een van hen is zelfs leider van de Belgische communisten en komt in de oorlog om door een V1-vliegende bom.

Als kind is hij gefascineerd door die Duitse V1’s, de onbemande vliegtuigjes die in 1944 met hun catastrofale bomlading over de Scheldestad vliegen.

De vader van Henri Van Herwegen is elektro-ingenieur en zijn grootvader is architect. Zo geraakt hij van jongs af aan vertrouwd met techniek en ruimtelijke constructies. Van 1955 tot 1960 studeert hij aan de Antwerpse Academie en in 1963 geeft hij daar ook zijn eerste solotentoonstelling.

In de jaren 60 neemt Van Herwegen de naam Panamarenko aan. Het is een samenvoegsel van Pan American Airlines and Company. De naam bestaat ook als Russische familienaam. Zo hoort hij op de radio ook wel eens iets over een Russische generaal in de Koude Oorlog met die naam.

Vanaf de jaren 70 bouwt Panamarenko aan zijn schaalmodellen van talrijke imaginaire voertuigen, vliegtuigen, ballonnen of helikopters in alle mogelijke origineel-verrassende vormen. Het zijn varianten op de droom van het vliegen van de mythologische figuur Icarus. Of deze tuigen echt kunnen vliegen, is een deel van het mysterie en de aantrekkingskracht.

In de periode 1969-1971 bouwt Panamarenko de zeppelin “The Aeromodeller” en in 1990 de eerste Archaeopterix, een intelligente kip, naar het model van een prehistorische vogel. In 1996 presenteert hij de duikboot Pahama Novaya Zemblaya.

Intussen breekt hij ook internationaal door en organiseert hij tentoonstellingen in Londen, Bazel en New York. In 2003 wordt zijn beeld Pepto Bismo in Antwerpen op het Sint-Jansplein ingehuldigd.

Panamarenko zijn oeuvre is gebaseerd op de archetypische jongensdroom: te kunnen vliegen. Hij werkt aan fantasievolle luchtvaartuigen en andere machines geïnspireerd op insecten, vogels en oude vliegtuigen, naast toestellen om de aarde, het water, en ook de ruimte mee te verkennen.

Zijn werk is het resultaat van verbeeldingskracht en ligt tussen droom en werkelijkheid. Panamarenko is geboeid door het wonderlijke in de ons omringende wereld. Zijn interesse voor natuur, wetenschap en technologie, en zijn streven naar artistieke schoonheid versmelten in zijn werk tot een levensproject.

Hij gaat vooral analytisch en experimenterend te werk. Van dogmatische principes en gecontroleerde, wetenschappelijke systemen moet hij niets hebben. De eigenzinnige kunstenaar laat zich meevoeren door zijn verbeeldingskracht. Hij gaat de strijd aan met het ongrijpbare, trotseert de zwaartekracht en probeert het technisch onmogelijke mogelijk te maken.

Panamarenko kijkt zelf op naar kunstenaars als Joseph Beuys, Marcel Broodthaers, Bruce Nauman en Pablo Picasso.

Panamarenko, van nature geen koffieliefhebber, leert koffie drinken als hij in 2003 trouwt met de 34 jaar jongere flamboyante eigenares van koffiebranderij Hoorens, Eveline Hoorens.

Intussen bestaat er zelfs een heuse Panamarenko-koffiemélange, de Panamajumbo.

In 2005, bij de opening van een grote overzichtstentoonstelling van zijn werk in Brussel, kondigt Panamarenko aan zich terug te trekken als actief kunstenaar.

Toch betekent dit niet helemaal het einde van zijn carrière. In oktober 2011 stelt hij immers de “Wuivende krabben” voor. Dat is een reeks fonteinen in de vorm van krabben op drie eilandjes in de vorm van roestvrij stalen halve bollen in het Zegemeer in Knokke-Heist.

In november 2006 wordt het werk “De meikever (1975) gestolen uit het Gentse SMAK en het wordt beschadigd teruggevonden in het park tegenover het museum. Het werk wordt hersteld en krijgt op de Erfgoeddag in 2007 een centrale plaats.

Begin januari 2007 schenkt de kunstenaar zijn vroegere woning met atelier en inboedel aan het Muhka. Het huis wordt gerestaureerd en gaat in de zomer van 2012 open voor het publiek. Het is een open en levendig huis waar de licht excentrieke biotoop van Panamarenko tot leven komt en waar zijn geest bewaard blijft.

Er waren voorbereidingen aan de gang voor een grote viering van de 80e verjaardag van Panamarenko volgend jaar.

Die zou onder meer gevierd worden met een retrospectieve tentoonstelling in galerie Campo & Campo in Berchem: “Around the World in 80 Years”.(Diverse bronnen, Wikipedia en Isabelle Dekeyzer)