Deze week, precies 65 jaar geleden, begon een van de meest opmerkelijke gebeurtenissen tijdens de VN-interventie in het Katanga-conflict in Congo: de Slag bij Jadotstad.

Op woensdag 13 september 1961 gaf VN-secretaris-generaal Dag Hammarskjöld het startsein voor Operatie Morthor.

Het doel van deze missie was om buitenlandse huursoldaten te weren uit de afvallige provincie Katanga, die zich een jaar eerder had afgescheiden.

Hoewel de VN strikt neutraal hoorde te blijven, zag het Katangese bewind de actie als een duidelijke partijkeuze voor de centrale Congolese regering.

Tijdens deze gespannen periode kwam Hammarskjöld zelf om het leven bij een vliegtuigcrash op weg naar onderhandelingen met de Katangese leider Moïse Tshombe.

Waar men destijds aan een ongeluk dacht, doken later sterke aanwijzingen op die wijzen op een doelbewuste aanslag.

Als reactie op het VN-offensief volgde een tegenaanval op de geïsoleerde basis bij Jadotstad, zo’n honderd kilometer van het VN-hoofdkwartier in Elisabethstad.

Gisteren nog vandaag

Daar werd een compagnie van het Ierse 35e bataljon omsingeld door Katangese troepen, gesteund door Belgische, Franse en Rhodesische huurlingen.

Tussen 13 en 17 september 1961 hielden de lichtbewapende Ierse blauwhelmen vijf dagen lang dapper stand.

Pas toen munitie en drinkwater volledig op waren, zagen ze zich op 17 september gedwongen tot overgave.

Bij thuiskomst in Ierland wachtte de mannen echter geen warm welkom.

De publieke opinie zag de overgave en krijgsgevangenschap onterecht als een vernedering, en de verzoeken van commandant Pat Quinlan om zijn manschappen te decoreren werden genegeerd.

Pas een halve eeuw later volgde officiële erkenning en eerherstel van de Ierse overheid. Quinlan maakte dat eerbetoon zelf niet meer mee; hij overleed in 1997.

Het verhaal van deze vergeten strijd werd later verfilmd als ‘The Siege of Jadotville’ met Jamie Dornan in de hoofdrol.

Een indrukwekkend stuk geschiedenis dat na decennia van stilte eindelijk de verdiende erkenning heeft gekregen.

Gisteren nog vandaag

Gisteren nog vandaag

Meer dan een week geleden, deelde ik een artikel met als titel de wetteloosheid in Katanga en de rest van Congo, ondanks de aanwezigheid van de Uno troepen en afkomstig uit de Panorama van 29 oktober 1963.

In de Panorama van 26 november 1963, lezen we twee lezersbrieven die ze stuurde naar de redactie over dit artikel.

Ik wil ze graag met jullie delen, de eindconclusie laat ik aan jullie over.

Gisteren nog vandaag

Gisteren nog vandaag

60 jaar geleden, de wetteloosheid in Katanga en de rest van Congo, ondanks de aanwezigheid van de Uno troepen.

De geschiedenis van de uno troepen in Congo in de jaren 60 is een verhaal van interventie, conflict en tragedie.

De uno troepen werden naar Congo gestuurd na de onafhankelijkheid van België in 1960, om de orde te herstellen en de eenheid van het land te bewaren.

Maar al snel raakten ze betrokken bij een complexe burgeroorlog, waarbij verschillende facties streden om de macht en de controle over de rijke grondstoffen van Congo.

Een van de belangrijkste figuren in deze strijd was Patrice Lumumba, de eerste democratisch verkozen premier van Congo.

Hij was een nationalistische leider die opkwam voor de rechten en belangen van de Congolese bevolking.

Hij werd echter tegengewerkt door zowel binnenlandse als buitenlandse krachten, die hem beschouwden als een bedreiging voor hun belangen.

Lumumba werd afgezet door een staatsgreep onder leiding van Joseph-Désiré Mobutu, met steun van België en de Verenigde Staten.

Hij werd vervolgens gevangengenomen en vermoord in januari 1961, onder verdachte omstandigheden.

De moord op Lumumba veroorzaakte een internationale crisis en leidde tot een escalatie van het geweld in Congo.

Verschillende provincies, waaronder Katanga en Zuid-Kasaï, verklaarden zich onafhankelijk van de centrale regering in Leopoldstad (nu Kinshasa).

De uno troepen probeerden deze afscheidingen te verhinderen en te onderdrukken, maar stuitten op hevig verzet van de Katangese gendarmes, die gesteund werden door Belgische huurlingen en mijnbedrijven.

De uno troepen werden ook beschuldigd van partijdigheid en schendingen van de mensenrechten.

De uno missie in Congo duurde vier jaar, van 1960 tot 1964, en kostte het leven aan meer dan 250 uno soldaten en duizenden Congolezen.

Het was de grootste en duurste uno operatie tot dan toe, maar slaagde er niet in om een duurzame vrede en stabiliteit te brengen in Congo.

Het land bleef geteisterd worden door politieke instabiliteit, economische achteruitgang en sociale onrechtvaardigheid.

De uno troepen trokken zich terug uit Congo in juni 1964, nadat ze erin geslaagd waren om de territoriale integriteit van het land te herstellen, maar zonder een echte oplossing te bieden voor de dieperliggende problemen. (Panorama 29 oktober 1963)

Gisteren nog vandaag

Gister nog vandaag

Vandaag 60 jaar geleden, Slag bij Jadotstad tijdens interventies van de Verenigde Naties in het Katanga-conflict in Congo (De Post 24 september 1961)

Op woensdag 13 september 1961 gaf secretaris-generaal van de VN Dag Hammarskjöld toestemming voor een door de VN geleid militair offensief, genaamd Operatie Morthor.

Doel van de Opération des Nations Unies au Congo (ONUC) was om huursoldaten die onder bevel stonden van de door de in juli 1960 afgescheiden staat Katanga een halt toe te roepen.

Hoewel het mandaat van de VN voorschreef dat de ONUC-eenheden strikt onpartijdig dienden te blijven, meenden de politieke leiders van Katanga dat de VN zijn mandaat had gebroken en partij koos voor de tegenstander van Katanga, de centrale Congolese overheid.

Dag Hammarskjöld overleed ten tijde van het offensief, toen het vliegtuig waarmee hij naar de Katangese president Moïse Tshombe reisde om over een staakt-het-vuren te onderhandelen, boven Congo neerstortte.

Hoewel destijds uitgegaan werd van een ongeluk, zijn er later bewijzen gevonden die theorieën staven dat het hier om een doelbewuste aanslag ging.

Vandaag 60 jaar geleden, Slag bij Jadotstad tijdens interventies van de Verenigde Naties in het Katanga-conflict in Congo (De Post 24 september 1961)

Na de start van Operatie Morthor reageerde het Katangese bewind met een tegenaanval op de geïsoleerde VN-basis bij Jadotstad, ongeveer 100 kilometer van het VN-hoofdkwartier in Elizabethstad (thans Lubumbashi).

Een door de VN uitgezonden compagnie van het 35 bataljon van het Ierse leger werd aangevallen door troepen die loyaal waren aan de Katangese minister-president Moïse Tshombe, gesteund door Belgische, Franse en Rhodesische huurlingen.

Het lichtbewapende Ierse leger hield zes dagen stand en moest zich overgeven toen ammunitie en watervoorraden opraakten

De Ierse compagnie werd bij terugkomst in eigen land stilletjes ontvangen.

Hoewel commandant Pat Quinlan meerdere mannen had aangedragen voor een onderscheiding, is geen van deze destijds uitgereikt.

De publieke opinie vond de vertoning bij Jadotstad vooral vernederend omdat de soldaten zich hadden overgegeven en gevangen waren genomen.

Pas een halve eeuw later heeft de Ierse overheid de compagnie een officieel eerbetoon gegeven.

Quinlan heeft dit niet meegemaakt: hij overleed in 1997.

Het door Declan Power geschreven boek over de gebeurtenissen, getiteld The Siege at Jadotville: The Irish Army’s Forgotten Battle uit 2005 werd in 2016 verfilmd als The Siege of Jadotville.

De première van de film, met daarin onder andere Jamie Dornan en Mark Strong, vond plaats tijdens het Galway Film Festival.

Vandaag 60 jaar geleden, Slag bij Jadotstad tijdens interventies van de Verenigde Naties in het Katanga-conflict in Congo (De Post 24 september 1961)

60 jaar geleden, sfeerbeelden van de grimmige Congocrisis in de Post van 8 november 1960

Op 14 september 1960 verscheen legerleider Mobutu op het hoogste politieke toneel.Gesteund door de CIA, die in Lumumba een gevaar zag wegens zijn samenwerking met de Russen, pleegde Mobutu een coup en ‘ontsloeg’ Lumumba en Kasavubu.

Het zou het begin van het einde blijken van Patrice Lumumba

.Lumumba werd onder huisarrest geplaatst, waar hij eind november uit werd vrijgelaten.

Op 1 december werd hij in Kasai opgepakt door soldaten loyaal aan Mobutu. Lumumba werd overgeleverd aan zijn politieke vijanden in Katanga.

Na publieke vernederingen (het opeten van zijn eigen toespraken voor het oog van de pers) verdween hij.

Enkele weken later werd duidelijk dat Lumumba was vermoord.In 2001 zou een Belgische onderzoekscommissie vaststellen dat Patrice Lumumba doodgeschoten was door Congolese soldaten, vermoedelijk met medeweten van Belgische officieren.

De eerste premier van onafhankelijk Congo zou na zijn dood in stukken zijn gesneden, begraven, weer opgegraven en in zuur opgelost.

De ‘Congo-crisis’ zou zich voortslepen tot 1965, toen Mobutu wederom de macht greep, ditmaal om die tot 1997 vast te houden.

De VN lanceerden nog verschillende militaire interventies om verdere desintegratie van Congo te voorkomen en de honderdduizenden ontheemden te beschermen.

VN-baas Hammarskjöld zou het niet allemaal meer meemaken: in de nacht van 17 op 18 september 1961 overleed hij toen het vliegtuig waar hij in zat neerstortte in Congo.

De oorzaak van de crash is nooit opgehelderd.