De leeftijd van onschuld: het geheim achter het beroemdste kinderportret van Joshua Reynolds

Sir Joshua Reynolds (1723-1792) geldt als een van de meest invloedrijke Britse schilders uit de achttiende eeuw.

Hij werd geboren in Plympton, Devon, als zoon van een leraar en geestelijke.

Na zijn opleiding in Londen reisde hij tussen 1749 en 1752 door Italië om de grote meesters te bestuderen.

Die reis legde het fundament voor zijn theorie van de Grand Manner: de opvatting dat portretkunst een verheven, universele uitstraling moest hebben en niet louter een gelijkenis mocht zijn.

Terug in Londen werd Reynolds de gevierde portretschilder van de Britse elite.

In 1768 werd hij benoemd tot de allereerste voorzitter van de Royal Academy of Arts, een jaar later gevolgd door een ridderslag van koning George III.

Via zijn befaamde lezingen, de Discourses on Art, drukte hij een blijvend stempel op generaties jonge kunstenaars.

Naast zijn monumentale portretten van hoogwaardigheidsbekleders bezat hij echter ook een bijzondere gave om de ontwapenende puurheid van kinderen op doek te vangen.

Achter deze kinderstudies schuilt een warme familieband en een bijzondere muze.

Reynolds bleef wel zijn hele leven vrijgezel.

Nadat zijn zwager in 1770 overleed, haalde hij zijn dertienjarige nichtje Theophila Palmer, koosnaampje Offy, en haar zus Mary in huis aan Leicester Fields 47 in Londen.

Offy werd de spil van zijn huishouden en zijn grote oogappel.

Waar Reynolds overdag onafgebroken achter de ezel stond, ontving zij ’s avonds als gastvrouw grootheden als dichter, essayist en literatuurcriticus Samuel Johnson, Ierse roman- en toneelschrijver en dichter Oliver Goldsmith en acteur en theaterproducent David Garrick.

In het atelier was Offy een geduldig model met wie Reynolds vrijuit kon experimenteren.

Dat resulteerde in 1773 in ‘The Strawberry Girl’ (‘Het aardbeienmeisje’).

Hoewel Offy toen al een tiener was, gebruikte hij haar gelaatstrekken om een plattelandsmeisje van een jaar of zes tot acht met een mandje bosaardbeien uit te beelden.

Het werk riep met haar grote, melancholische ogen tederheid op bij het publiek.

Reynolds beschouwde het zelf als een van zijn zeldzame, werkelijk originele meesterwerken; het doek hangt tegenwoordig in de Wallace Collection in Londen.

Toen Offy in 1780 trouwde met Robert Lovell Gwatkin, viel haar vertrek Reynolds zwaar.

Hij schonk haar een bruidsschat en een prachtig huwelijksportret.

In 1782 werd haar dochtertje geboren, die eveneens Theophila werd genoemd.

Rond 1785 of 1788 schilderde Reynolds zijn beroemdste kinderwerk: ‘De leeftijd van onschuld’.

Het toont een jong meisje dat dromerig in profiel in het gras zit onder een boom, met haar handjes rustend tegen haar borst, gehuld in een eenvoudig wit jurkje met een zachte sjerp.

Volgens de familietraditie en kunsthistorici zat Offy’s dochtertje, het achternichtje van de schilder dat toen drie tot zes jaar oud was, model voor dit doek.

Toch maakte Reynolds er geen formeel portret van.

Zowel ‘The Strawberry Girl’ als ‘De leeftijd van onschuld’ waren bedoeld als fancy pictures, een populair genre waarin het draaide om stemming, poëzie en karakter in plaats van de maatschappelijke stand van het model.

Het sloot naadloos aan bij de ideeën van verlichtingsfilosoof Jean-Jacques Rousseau, die het kind zag als een ongerept en zuiver wezen.

Reynolds bracht de verf aan met een losse toets en experimenteerde met vernissen en pigmenten voor een warm, tijdloos clair-obscur.

Reynolds overleed op 23 februari 1792 en werd met eer bijgezet in de Londense Saint Paul’s Cathedral.

Zijn werk bleef immens geliefd. Vooral in de negentiende eeuw groeide ‘De leeftijd van onschuld’ uit tot een internationaal icoon: via talloze gravures en prenten kreeg het meisje in het witte jurkje een plekje in ontelbare huiskamers, als het ultieme symbool van kinderlijke onschuld.

Geef een reactie