Vandaag is het exact 115 jaar geleden dat bekend werd gemaakt dat de Franstalige Gentse auteur Maurice Maeterlinck de Nobelprijs voor Literatuur toegekend kreeg.
De officiële uitreiking in Stockholm volgde een maand later, op 10 december 1911.
Maeterlinck was wegens gezondheidsredenen zelf niet aanwezig op de ceremonie in Zweden; de Belgische minister Charles C.M.A. Wauters nam de gouden medaille en het diploma namens hem in ontvangst en sprak ook tijdens het feestelijke banket.
Maeterlinck zou uitgroeien tot een van de absolute grootmeesters van de wereldliteratuur, onlosmakelijk verbonden met zijn meesterwerk ‘L’Oiseau bleu’.
Tot op de dag van vandaag blijft hij de enige Belgische Nobelprijswinnaar in de literatuur.
Zijn levensverhaal begon op 29 augustus 1862 om halfnegen in de ochtend, in het ouderlijk huis aan de Peperstraat in Gent.
Zijn welgestelde Franstalige ouders, Polydore Maeterlinck en Mathilde Van den Bossche, bezorgden hem een zorgeloze kindertijd in de Gentse binnenstad en tijdens de zomervakanties op het landgoed van de familie in Oostakker.
Langs het kanaal Gent-Terneuzen keek hij urenlang naar de passerende zeeschepen, wat zijn levenslange fascinatie voor verre verten, reizen en het water aanwakkerde.
Bij zijn grootmoeder speelde hij intussen maar wat graag riddertje in een kasteel te Zwijnaarde.
Zijn schooltijd aan het streng-katholieke jezuïetencollege Sainte-Barbe aan de Savaanstraat liet echter diepe sporen na.
Samen met latere literaire vrienden zoals Charles Van Lerberghe en Grégoire Le Roy verzette hij zich tegen de verstikkende discipline van de paters, een periode die hij later als een ware foltering omschreef.
Het kweekte bij hem een blijvende afkeer voor het burgerlijke dogma van de stad, wat zich onder meer uitte in zijn vernietigende oordeel over de Gentse Sint-Annakerk.
Hij noemde het gebouw een tempel die niets meer is dan vloekende stenen, en een kind naar zo’n lelijke kerk sturen bestempelde hij ronduit als een misdaad.
Na zijn rechtenstudies aan de Gentse universiteit schreef Maeterlinck zich in 1886 in als advocaat bij de Gentse balie.
Zijn praktijk liep al snel spaak: hij had een grondige hekel aan de bureaucratie van het gerechtshof, en toen hij een Vlaamse boer moest verdedigen die geen woord Frans sprak, stuitte hij hardvochtig op de taal- en klassenkloof in het toenmalige rechtssysteem.
Hij legde zijn toga definitief neer om zich aan de letteren te wijden.
In 1890 zette de Franse criticus Octave Mirbeau hem op de wereldkaart toen hij Maeterlincks stuk ‘La Princesse Maleine’ vergeleek met Shakespeare.
Terwijl Parijs aan zijn voeten lag, reageerde de Gentse burgerij lauw en onbegrijpend op zijn mysterieuze teksten.
Maeterlinck voelde zich miskend in wat hij zag als een bekrompen en provinciaal klimaat.
Ook met de opkomende Vlaamse Beweging botste het.
Hij was weliswaar trots op zijn Vlaamse wortels en middeleeuwse mystiek, maar weigerde in het Nederlands te schrijven, omdat hij het Frans als de enige universele taal zag, waardoor hij door Vlaamsgezinden als fransquillon werd weggezet.
Rond 1897 trok hij definitief de Gentse deur achter zich dicht.
In 1895 had hij in Brussel al de Franse sopraan en actrice Georgette Leblanc ontmoet, de jongere zus van Maurice Leblanc, de geestelijke vader van de verhalen over Arsène Lupin.
Georgette was in 1891 getrouwd met de Spanjaard Juan Buenaventura Minuesa, een gewelddadig huwelijk dat ze na een jaar ontvluchtte, maar dat wegens het strikte katholieke Spaanse recht nooit ontbonden kon worden.
Hierdoor leefden Georgette en Maeterlinck ruim twintig jaar ongehuwd samen.
Zij werd zijn vurige muze, raadgever en artistieke vertolkster. Maeterlinck schreef toneelrollen speciaal voor haar in stukken als ‘Monna Vanna’ en ‘Ariane et Barbe-Bleue’.
Toen componist Claude Debussy Maeterlincks stuk ‘Pelléas et Mélisande’ tot opera bewerkte, liep het echter grondig mis.
Maeterlinck had de rol van Mélisande beloofd aan Georgette, maar Debussy wees de titelrol zonder overleg toe aan de Schotse sopraan Mary Garden. Maeterlinck, die een geoefend bokser was en hield van een stevige krachtmeting, was buiten zinnen van woede.
Gewapend met een wandelstok trok hij naar het Parijse appartement van Debussy om verhaal te halen, dreigde hem een pak rammel te geven en daagde de componist formeel uit tot een duel.
Debussy weigerde de confrontatie aan te gaan en bleef volgens getuigenissen ontredderd in zijn zetel zitten met reukzout binnen handbereik.
Vrienden wisten Maeterlinck uiteindelijk te kalmeren, waardoor het niet tot een treffen met pistolen of zwaarden kwam, maar de vete werd publiekelijk voortgezet.
In een open brief in de Franse krant Le Figaro hoopte Maeterlinck vurig dat de première op een klinkende mislukking zou uitdraaien.
De opera werd desondanks een historisch succes, maar Maeterlinck weigerde koppig de voorstelling ooit bij te wonen.
Debussy stierf in 1918 zonder dat het ooit tussen beiden goedkwam.
Pas in 1920 liet Maeterlinck zich in New York overhalen om de opera voor het eerst te zien, waarin Mary Garden nog steeds de hoofdrol zong.
Na afloop gaf de schrijver ruiterlijk toe dat hij al die jaren ongelijk had gehad: Debussy had een geniaal meesterwerk geschapen en Mary Garden was de volmaakte Mélisande geweest.
In Frankrijk woonden Maurice en Georgette eerst in het Normandische Gruchet-Saint-Siméon, om in 1907 te verhuizen naar de historische abdij van Saint-Wandrille in Fontenelle.
Daar organiseerden ze spraakmakende openluchtvoorstellingen waarbij het publiek van zaal naar zaal en door de abdijtuinen wandelde, terwijl Leblanc de hoofdrollen vertolkte.
Ondertussen voltooide hij in 1908 zijn wereldberoemde symbolistische meesterwerk ‘L’Oiseau bleu’.
Dit sprookjesspel volgt de arme houthakkerskinderen Tyltyl en Mytyl, die door de fee Bérylune worden uitgestuurd om de mysterieuze blauwe vogel te zoeken voor haar zieke dochtertje.
Vergezeld door de bezielde geesten van alledaagse zaken zoals Brood, Vuur, Water, Hond en Kat, dwalen ze door droomwerelden zoals het Land van de Herinnering en het Koninkrijk van de Toekomst.
Telkens als ze een vogel vangen, verandert het dier van kleur of sterft het.
Pas bij hun ontwaken in hun eenvoudige hut ontdekken ze dat hun eigen tortelduifje een blauwe glans heeft.
Het werk werd hét universele symbool voor het ongrijpbare geluk, dat men vaak ver weg zoekt, terwijl het al die tijd thuis binnen handbereik ligt in het genieten van het alledaagse en het delen met anderen.
Tijdens de Parijse theaterproducties van ‘L’Oiseau bleu’ in het Théâtre de l’Odéon kruisten nieuwe wegen elkaar.
Terwijl Georgette Leblanc het Licht speelde, trad ook de jonge Franse actrice Renée Dahon aan, die zowel de rol van Tyltyl als Mytyl op de planken bracht.
De ontmoeting tussen de gevierde auteur en de ruim dertig jaar jongere actrice leidde rond 1913 tot een geheime romance.
Na jaren van oplopende spanningen achter de schermen verbrak Maeterlinck in 1918 definitief zijn relatie met Georgette Leblanc.
Georgette bleef ontredderd achter, speelde later nog de hoofdrol in de avant-gardistische film ‘L’Inhumaine’ en overleed in 1941 in Zuid-Frankrijk.
Op 15 februari 1919 trouwde Maurice in Châteauneuf-de-Contes met Renée Dahon, die haar eigen theatercarrière opgaf om zich volledig aan haar man en zijn literaire bezigheden te wijden.
In 1924 kochten ze het kasteel van Médan als zomerverblijf, en vanaf 1930 vestigden ze zich aan de Côte d’Azur in het luxueuze marmeren paleis Orlamonde op de heuvel van Cap de Nice.
Twee jaar later verhief koning Albert I Maeterlinck in de adelstand tot graaf, waardoor Renée gravin werd.
Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog vluchtte het echtpaar noodgedwongen via Parijs, Spanje en Portugal naar New York, waar ze de oorlogsjaren in ballingschap doorbrachten.
Renée verzorgde de ouder wordende schrijver met grote toewijding.
Na de bevrijding keerden ze in 1947 terug naar Orlamonde in Nice.
Daar overleed Maurice op 6 mei 1949 geheel onverwacht aan een hartaanval. Renée wijdde de rest van haar leven aan het beheer van zijn literaire erfenis en bleef in Orlamonde wonen tot haar dood in december 1969, waarna de urnen met hun as samen werden bijgezet in het mausoleum op het landgoed.
Pas jaren na zijn overlijden kwam de verzoening met zijn geboortestad definitief tot stand.
Ter gelegenheid van zijn honderdste geboortejaar plaatste de Maurice Maeterlinck-stichting in 1962 een bronzen gedenkplaat met zijn portret in profiel, ontworpen door kunstenaar Louis Lafaye, aan zijn geboorteplek in de Peperstraat.
Het oorspronkelijke achttiende-eeuwse herenhuis werd in 1971 deels verbouwd voor diensten van de Christelijke Mutualiteit (CM) en in 2008 uiteindelijk volledig gesloopt voor nieuwbouw en een hotelproject, waarna de bronzen plaat opnieuw een ereplaats kreeg op de gevel van de nieuwbouw.
Daarnaast eert Gent haar nobelprijswinnaar met het bewaarde Maeterlinck-kabinet in de Veldstraat en een eigen straatnaam.
De meest poëtische herinnering is echter te vinden aan de Ajuinbrug en de Predikherenlei.
Daar hangen in een boom die over het water van de Leie buigt meer dan dertig lichtgevende, blauwe origamivogels.
Dit lichtkunstwerk, ‘Les oiseaux de Mr. Maeterlinck’, werd door de Franse ontwerpstudio Pitaya gecreëerd voor het Lichtfestival van 2012 en mocht wegens groot succes permanent blijven.
Elke avond, van zonsondergang tot middernacht, lichten de blauwe vogels zachtjes op boven het kabbelende water, als een blijvende groet aan de Gentenaar die de wereld leerde zoeken naar het geluk.
